 |
|
Beschrijving:
Ned. Herv. Kerk. Van zijn oude koorsluiting beroofd romanogotisch kerkje, deels op overwelving aangelegd, thans door een houten tongewelf gedekt. Boven de westelijke gevel een 18e eeuwse dakruiter, waarin klok van Eppe van der Arck, 1653, diameter 75 cm. het schip is gedekt door Romaanse pannen. Tegen de noordgevel de gevelbekroning van de voormalige pastorie te Hiaure met gebeeldhouwde aanzetkrullen en gezwenkte bekroning; in het veld wapens, een rijmpje en anno 1751. Boven de zoldering van het schip balken op gesneden sleutelstukken. In en bij de kerk een rijk gebeeldhouwde zerk Aylva-Unia uit 1565 door Mr. B.G., twee 17e eeuwse zerken en bij de kosterswoning een zerk uit 1644.
Omschrijving van de kerk en toren:
Het grotendeels middeleeuwse kerkgebouw staat op een beschermd terprestant
uit het begin van onze jaartelling. Het is langs een stijgend pad bereikbaar.
De kerk is eigendom van de Stichting Alde Fryske Tsjerken, de toren is eigendom
van de Gemeente Dongeradeel, maar zins 1993 eigendom van de Stichting Monumentenbehoud
Dongeradeel.
Geschiedenis van de kerk en toren:
In 1845 werd de toren afgebroken en werd de klok in een 'kapel' voor de
westgevel gehangen. De kapel werd in 1884, blijkens uitgaven, vervangen
door een torentje op het dak.
In 1906 is volgens de gegevens uit de boeken dat de topgevel van de pastorie
van Hiaure naar Bornwird gebracht als omlijsting van de ingang van de kerk.
Het torenuurwerk werd in de 18e eeuw enige malen naar Lieuwe Geerts gebracht
voor onderhoud en wijzigingen.
In 1979 is een klein onderzoek gedaan naar de grondvesten van de absis.
Direct onder het maaiveld bleek vlak ten oosten van de tegenwoordige sluitingsmuur
het absis-muurwerk nog aanwezig, aansluitend aan de aanzet van een ronding
inwendig. Van de kruin van de ronding was het puinspoor aanwezig. Ook van
de toren was het puinspoor duidelijk te volgen.
Bouwgeschiedenis:
Het oudste gedeelte van het kerkje van Bornwird is het bakstenen koor, waarvan
het kleine rondbogig gesloten venster en het steenverband op een ontstaan
rond 1200 duiden. In de 13e eeuw moet het schip zijn ontstaan, waarna de
koortravee verhoogd werd tot waar inwendig de triomfboog werd opgericht,
waartegen gewelven gerust moeten hebben. Tot deze bouwfase behoren de flauw
spitsbogig vensters, waarvan er aan de noordzijde één in gedichte
vorm en aan de zuidzijde twee te herkennen zijn. In de 16e eeuw zijn vervolgens
aan de zuidzijde twee hogere spitsboogvensters aangebracht en waarschijnlijk
tevens die aan de noordzijde gedicht. De gewelven werden gesloopt en een
laatgotische kap kwam ervoor in de plaats, waartoe het muurwerk iets verhoogd
moest worden. Een toren en westelijke vleugelmuren behoren tot deze bouwperiode.
Daar het meest oostelijke venster lager is, moet men aannemen dat de overwelving
over de koortravee en de absis toen aanwezig bleef. In 1816 moet de koorbeëindiging
gesloopt zijn en is de kerk recht gesloten. De plaatsing van de preekstoel
in het midden van deze wand zal de voornaamste reden zijn geweest tot deze
wijziging. De banken werden regelmatig gerangschikt aan weerszijden van
het middenpad. In de sluitmuur kwamen smalle rondbogig gesloten vensters
te staan met houten ramen en kleine ruitjes. Het soortgelijke venster aan
de noordzijde zal jonger zijn, daar het ijzeren harnas heeft. De kap werd
op gelijke hoogte als de schipkap gebracht. Ten slotte zullen in 1834 de
vensters verlaagd zijn ten behoeve van het plafond. In 1853 zullen ze van
gietijzeren harnassen zijn voorzien en zal het noordelijke koorvenster zijn
toegevoegd.
Inventaris:
In de kerk staat een eenvoudige eiken preekstoel met achterschot en klankbord,
waarschijnlijk uit 1816; op de kuip latere gietijzeren ornamenten. Aan het
doophek zijn 17e eeuwse onderdelen als hoekornamenten verwerkt.
Onder de houtenvloer ligt een grote zerk van Frans van Aylva gemerkt B.G.
1565.
Bij de aanzet van de absis aan de
zuidzijde kwam een fragment van een muurschildering te voorschijn, voorstellende
zwemmende vissen.
In de toren hangt een klok met een diameter 80 cm.
Bron: Noordelijk Oostergo De Dongeradelen.
Voor tekstuele aanvullingen of het opsturen van foto's (alleen in jpg-formaat)
klik hier
